Aangifte overlijden 

Het overlijden van een persoon betekent het einde van zijn fysieke en van zijn rechtspersoonlijkheid.

Het heeft gevolgen op privaatrechtelijk vlak: het openvallen van de successie, de ontbinding van het huwelijk, het openvallen van de voogdij over de minderjarige kinderen. Soms belangt het overlijden ook de openbare orde aan, bijvoorbeeld bij het onderzoek naar een eventuele misdaad bij een gewelddadige dood.

Extra info

Aanvraag overlijdensakte

Overlijdensaangifte


Plaats

Je doet aangifte van overlijden bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats van overlijden.

Wordt een lijk ontdekt, dan is de bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand deze van de plaats waar men het gevonden heeft. Ligt het lijk op de grenslijn van twee gemeenten, dan is de ligging van het hoofd doorslaggevend.

Is de plaats van overlijden onbekend, bijvoorbeeld als een lijk op het strand aanspoelt of uit het water van een rivier of kanaal wordt gehaald, dan moet de overlijdensakte opgemaakt worden in de gemeente op wiens grondgebied het lijk gevonden werd.

Heeft het overlijden plaats tijdens een treinreis, dan moet de aangifte gedaan worden bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar de reis onderbroken wordt of eindigt.


Opstellen van de overlijdensakte

De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand stelt de overlijdensakte op, op voorlegging van een aantal documenten en stuurt een afschrift naar de laatste woonplaats van de overledene. Er kunnen dus zowel op de plaats van het overlijden als in de laatste woonplaats afschriften van de akte verkregen worden.


Termijn

De wet schrijft geen termijn voor waarbinnen de aangifte van overlijden moet gebeuren. Algemeen wordt aanvaard dat het zo snel mogelijk moet gebeuren en dit binnen de vijf dagen na het overlijden.


Door wie moet aangifte gebeuren?

De akte van overlijden wordt opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar de persoon is overleden, zodra hem een overlijdensattest werd voorgelegd door een verwant van de overledene of door een derde persoon die de inlichtingen kan meedelen welke vereist zijn voor het opmaken van voornoemde akte.

In de praktijk gebeurt de aangifte door de begrafenisondernemer die handelt in opdracht van de familie.


Wie is bevoegd om in de lijkbezorging te voorzien?

De persoon die tijdens de laatste levensjaren of -maanden van de overledene hem sentimenteel het meest na stond - de persoon die tijdens de laatste levensjaren of -maanden van de overledene het best diens wensen betreffende de modaliteiten van de begrafenis heeft gekend. Wanneer de echtgeno(o)t(e) nog leeft zal hij/zij zich meestal met de taak inlaten.

Indien tussen de leden van de familie conflicten ontstaan over de wijze van lijkbezorging zijn uitsluitend rechtbanken en hoven bevoegd om hiervan uitspraak te doen.


Vaststelling van overlijden

Het is uitdrukkelijk verboden over te gaan tot de begraving, vormneming, lijkschouwing, balseming, kisting of gelijk welke andere behandeling op het lichaam van de overledene, vooraleer de dood werd vastgesteld door de ambtenaar van de burgerlijke stand, in werkelijkheid de geneesheer die gedelegeerd werd om de overlijdens vast te stellen of de behandelende geneesheer.

De verplichting van de ambtenaar van de burgerlijke stand om het overlijden vast te stellen, bestaat niet wanneer er tekens of aanwijzingen zijn van een gewelddadige dood of andere omstandigheden die zulks laten vermoeden.


Welke documenten moet je bij aangifte voorleggen?

  • een overlijdensverklaring ondertekend door de geneesheer die het overlijden heeft vastgesteld (model III C of model III D kindje jonger dan 1 jaar)
  • identiteitskaart en eventueel trouwboekje van de overledene
  • attest laatste wilsbeschikking (afgeleverd door de dienst bevolking van de laatste woonplaats)
  • de toelating tot begraven als de begrafenis in een andere gemeente of stad plaats heeft
  • voor crematie: een aanvraag tot lijkverbranding, een bijkomend medisch attest en het attest van de beëdigde geneesheer (bij natuurlijk overlijden)

Als het overlijden te wijten is aan een gewelddadige, verdachte of niet nader te bepalen oorzaak, moet de ambtenaar van de burgerlijke stand ingelicht worden over de omstandigheden van het overlijden. In dit geval zal hij pas na het akkoord van de procureur des konings toelating kunnen verlenen tot het vervoer en het begraven of cremeren van de overledene.


Begraving

Voor begraving heb je de toelating nodig van de ambtenaar burgerlijke stand. De begraving mag pas plaatsvinden ten vroegste 24 uur na het overlijden.

Overlijden in buitenland

De akte van overlijden van een Belg in een vreemd land mag worden opgemaakt, hetzij door de plaatselijke overheden, in de vorm die in dat land gebruikelijk is, hetzij door de Belgische diplomatieke of consulaire agenten.

Indien in het buitenland de overlijdensakte opgemaakt wordt door de plaatselijke overheid, zal de ambtenaar van de burgerlijke stand in België, aan wie door de familie de akte wordt overgelegd, nazien of het document:

  • een voor eensluidend afschrift is uit de overlijdensakte;
  • degelijk gelegaliseerd is;
  • vertaald is door een beëdigd vertaler naar de taal die volgens de taalwetgeving voorgeschreven is voor de desbetreffende gemeente of stad.

De ambtenaar van de burgerlijke stand moet tevens nazien of de overledene zijn laatste woonplaats in België had in zijn gemeente of stad.

Als alle formaliteiten vervuld zijn gaat de ambtenaar van de burgerlijke stand over tot de inschrijving van de overlijdensakte in de registers van de burgerlijke stand.

Indien de overlijdensakte in het buitenland opgemaakt werd door de Belgische diplomatieke of consulaire agenten zenden deze een voor eensluidend verklaard afschrift van de akte aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Op verzoek van het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt de desbetreffende akte overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de overledene in België.

Indien de overlijdensakte in het buitenland opgemaakt, overgeschreven werd in de registers van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de overledene kan men daar terecht om voor eensluidende afschriften van desbetreffende akte te verkrijgen.

Doodgeboren kinderen

De ouders hebben de vrije keuze om geen, één of meer voornamen aan het kindje te geven.

Wanneer een kind is overleden op het ogenblik van de vaststelling van de geboorte door de ambtenaar van de burgerlijke stand of de door hem toegelaten geneesheer of gediplomeerde vroedvrouw, maakt de ambtenaar van de burgerlijke stand van de plaats waar het kindje ter wereld kwam, een akte van aangifte van een levenloos kind op.

De ouders hebben de vrije keuze om geen, één of meer voornamen aan het kindje te geven.

Erkenning van een doodgeboren kindje heeft geen uitwerking, maar in de akte van aangifte van een levenloos kindje kunnen voortaan de gegevens van de vader worden opgenomen, ongeacht of hij dit kind al dan niet erkend heeft voor de geboorte. Indien er geen erkenning gedaan is voor geboorte dan kunnen de gegevens van de vader worden opgenomen op vraag van hem en mits toestemming van de moeder.

Wie verwittigen

Bij overlijden dienen een aantal instanties verwittigd te worden.


Ziekenfonds

Je kan bij het ziekenfonds terecht voor

  • een tussenkomst in de begrafeniskosten
  • een inschrijving als weduwe of weduwnaar
  • een eventuele voorkeursregeling (verhoogde tussenkomst in de gezondheidszorgen)

Financiële instelling(en)

Bij overlijden worden bankrekeningen en spaarboekjes geblokkeerd.

Om die gelden vrij te maken is een attest van erfopvolging nodig. Dat kan je verkrijgen bij het lokale registratiekantoor van de FOD Financiën.

In sommige gevallen (wanneer er een testament is, een huwelijkscontract of minderjarige of onbekwaam verklaarde erfgenamen) moet een akte van erfopvolging worden opgemaakt door de notaris.

Meer info op de website van de federale overheidsdienst financiën.


Verzekeringsmaatschappij(en)

Indien de overledene een levensverzekering had afgesloten, moet de betrokken maatschappij op de hoogte gebracht worden.

Vereiste documenten:

  • uittreksel uit de overlijdensakte
  • doktersattest met vermelding van de doodsoorzaak

Water-, gas-, elektriciteits-, telefoon- en kabelmaatschappij

De contracten moeten beëindigd of op een andere naam gezet worden.


Pensioenkas

Als de overledene al op pensioen was, moet er een overlijdensuittreksel en een begeleidend schrijven aan de pensioenkas gestuurd worden.

Mocht het pensioen al uitbetaald worden door de Rijkskas voor Rust- en Overlevingspensioen (R.R.O.P.), dan hoeft er niets gedaan te worden.

Was de overledene nog niet gepensioneerd, dan moet de weduwe of weduwnaar een overlevingspensioen aanvragen op de dienst Pensioenen binnen het jaar na overlijden.


Ontvanger der registratie

Een aangifte van nalatenschap en successierechten moet gebeuren door alle erfgenamen samen bij de Ontvanger der Registratie. In de praktijk neemt de notaris meestal deze taak op zich. Een speciaal formulier te verkrijgen bij de dienst Registratie moet ingediend worden binnen de vijf maanden na het overlijden.


Kinderbijslagfonds

Als een van de ouders sterft in een gezin met minderjarige kinderen, kan wezengeld bekomen worden bij het kinderbijslagfonds. In dit geval wordt de vrederechter verwittigd door het gemeentebestuur waar het overlijden is aangegeven met het oog op het samenroepen van een familieraad. Voor meer inlichtingen over voogdij kan men terecht op de griffie van het vredegerecht.


Praktische tips over testament en aanvaarding van nalatenschap

Als je niet zeker bent of er wel een testament is opgemaakt, of als je niet weet bij welke notaris dat gebeurd is, kan je je wenden tot het Centraal Register van Laatste Wilsbeschikking bij de Koninklijke Federatie van Notarissen.

Als erfgenaam kan je de erfenis

  • aanvaarden zonder meer
  • aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (er kunnen meer schulden dan bezit zijn)
  • verwerpen (geen schulden betalen, maar ook geen recht laten gelden op de bezittingen)